Blog

Ditjes en datjes...

Over hoe opvoeden vandaag òòk kan!

De “shutdown” respons, depressie, zelfmoordgedachten, eetstoornissen en automutilatie

Eerder deze week publiceerde ik de blog “Waarom We Dringend Nood Hebben Aan Een Meer Empathische Benadering In De Opvang En In Scholen”. Daarin komt onderstaande situatie voor:

“Juf, die jongen heeft me pijn gedaan!” Een jongen – laat ons hem Bart noemen – komt huilend aangelopen.

De juf neemt Bart – die duidelijk overstuur is – aan de kant:

“Je bent toch al groot. Je stopt nù met wenen.”

Bart loopt naar de jongen toe die hem heeft pijn gedaan – laat ons hem Jan noemen – en probeert hem te schoppen.

Vervolgens loopt Bart huilend naar een bank. Daar zit hij stil voor het komende uur. Alleen.

 

Iemand reageerde op mijn blog: “wat hier gebeurt is toch geen shutdown van het zenuwstelsel?” Wel… Ja en nee. Om te begrijpen wat er hier gebeurt, ga ik even een voorbeeld nemen van zo'n geval op “grote mensen niveau”. 

 

Ik neem even het voorbeeld van Larry Nassar – een vader van drie kinderen, die allemaal misbruikt werden door sportarts Randall Magraves. Deze vergelijking kan helemaal buiten proportie lijken – ja klopt! – maar volg eventjes mee… Uit deze situatie kunnen we heel wat leren...

 

Ik ga elk van jullie even vragen om een gedachtenexperiment te doen.

 

Stel je voor dat JOUW dochters werden misbruikt door iemand waarin je je vertrouwen stelde. Stel het je écht voor. Je liet JOUW dochters naar een arts gaan die je vertrouwde en nu hoor je dat ze misbruikt werden.

 

Wat voel je in je lichaam? Neem de tijd om het te voelen.

 

Naar alle waarschijnlijkheid voel je massa's adrenaline door je lichaam stromen - wat men noemt "high arousal".

 

 

Dan komt de confrontatie met de dader. Ik deel even de video van wat er in de rechtszaal gebeurde. Let op, deze video kan shockerend zijn.

 

 

Ik denk dat elk van ons die zich werkelijk voorstelt hoe het is om te horen dat je drie dochters werden misbruikt zich kan inbeelden dat hij of zij zich woedend zou voelen. Tot het ondraaglijke toe.

 

Toch is hetgeen er gebeurt in de rechtszaal kil en afstandelijk - een vorm van institutioneel geweld, zou je kunnen zeggen. Vader Larry Nassar wordt verteld “dat kan je niet doen” – er is weinig empathie voor zijn boosheid. We mogen dankbaar zijn dat ons rechterlijk systeem er is, toch treedt het hier totaal repressief op wat betreft de boosheid van Larry Nassar. Begrijp me niet verkeerd: ik vind niet dat men Larry Nassar de dader mag laten slagen. Maar...

 

Voel nog eens terug in hoe je lichaam voelt wanneer je de woede door je heen voelt stromen dat je dochters misbruikt werden. Je omgeving zegt “terug naar binnen daarmee!” Meer nog, je wordt beschaamd omdat je agressief wordt (lees, “SHOCKING: The bloke lunged towards Larry Nassar”)

 

Wanneer niemand je toelaat om deze agressie te uiten op een gepaste manier, wanneer niemand ze hoort, dan is het zeer waarschijnlijk dat het systeem van deze man naar een 'shutdown' toestand gaat. Of de agressie keert naar hemzelf (de "high arousal" moet namelijk ergens naartoe - je kan je deze voorstellen als een grote golf in de zee. Shutdown gebeurt wanneer deze golf op zichzelf neerklapt). De verdrongen woede gaat over naar depressie of zelfs suïcidale gedachten. Ook al zie je geen 'bevriezen' gebeuren, ogenschijnlijk. Het systeem verliest levenslust en levenskracht.

 

Wat men zou kunnen doen is de man toelaten om zijn agressie op een gezonde manier te uiten en hem naar zijn tranen begeleiden zodat hij het nodige rouwproces kan doorlopen. Meer over hoe dat eruit ziet in een latere blog.

 

Wat men zou kunnen doen is de man toelaten om zijn agressie op een gezonde manier te uiten.

 

Laat ons nu terug gaan naar de jongens op de speelplaats. Deze situatie is niet zo ernstig. Maar hoe weet ik nu zeker dat er niets is opgelost? De jongen op de bank blijft “bokken”. Ik kreeg de commentaar dat hij gewoon wat rust nodig heeft, maar helaas, het verschil in lichaamstaal wanneer iets is “opgelost” of wanneer niet is zeer groot. Denk aan wenen – is er een “oplossing” dan klinkt die heerlijke zucht – het is eruit. Een kind dat boosheid heeft ingeslikt kan wel terug naar zijn vrienden gaan, maar de energie zal anders zijn dan wanneer iedereen werd beluisterd en gehoord. Denk maar aan de laatste onopgeloste ruzie die je had met je partner, dan kan je je zelf inbeelden hoe sluimerend deze conflicten kunnen zijn en hoe gauw ze “in de ruimte” blijven hangen.

 

Wat er nog gebeurt bij het voorbeeld op school is dat een kind weinig leert over echte emotionele regulatie (voor kinderen is dat altijd co-regulatie, geen 'self-soothing'), dat is: de emotie toelaten, ervaren en weer loslaten – bewust weer in verbinding komen met de omgeving vanuit een hervonden kracht en zelfvertrouwen. Laat dat nu net de samenstelling van ingrediënten zijn voor weerbaarheid - én het is net weerbaarheid dat een kind beschermt tegen de negatieve effecten van conflict en groter ook: trauma. Wat met de kinderen die dit nergens leren?

 

Nu zal de jongen op de bank deze situatie allicht wel overleven, zeker (al mogen we niet vergeten dat wat voor kinderen belangrijk is vaak door ons niet als zodanig wordt beschouwd, helaas). Maar wat met al die leerlingen die meer stelselmatig worden gepest en beschimpt op school?

 

Nu zal de jongen op de bank deze situatie allicht wel overleven, zeker (al mogen we niet vergeten dat wat voor kinderen belangrijk is vaak door ons niet als zodanig wordt beschouwd, helaas). Maar wat met al die leerlingen die meer stelselmatig worden gepest en beschimpt op school? We weten dat gepest worden (vaak gaat dit gepaard met fysiek en emotioneel geweld) voor kinderen een zeer traumatische ervaring is – waar ze vaak zelfs als volwassene de gevolgen van dragen. Wanneer een leerling niet kan vluchten (dus succesvol wegblijven van de pesters) of vechten (dus weerstand bieden) dan zal hij futiliteit ervaren. De agressie die een jongere die gepest wordt kan voelen kan ook in dit geval werd onderdrukt worden. Bij een dergelijke cyclus van trauma ervaart het kind of de jongere bovendien aliënatie - een ruptuur in verbondenheid met de wereld. Wanneer niemand de moeite doet "hem te bereiken" (onze taak als opvoeders/volwassenen) dan zal het gevoel van aliënatie aliënatie alleen nog maar vergroten. Het kan zijn dat het slachtoffer zelfs niet meer wilt praten over alles wat er gebeurt - hij of zij gelooft al niet meer in bescherming; in vechten of vluchten; in de omgeving. Het slachtoffer kan de agressie op zichzelf gaan uiten (automutilatie, eetstoornis, …) of het slachtoffer kan gevoelens van depressie gaan ervaren. Blijft er geen “anker” waar het slachtoffer terecht kan om alsnog bescherming te vinden én gezonde agressie te mogen uiten, dan wordt het risico op zelfmoord zeer groot.

Zelfmoord is in België de nummer één doodsoorzaak bij volwassenen en jongeren. Elke dag gebeuren er in België 28 zelfmoordpogingen. 1 op 10 jongeren doet aan zelfverminking. Uit onderzoek blijkt dat bijna 15% van de Vlaamse jongeren tussen 12 en 18 zichzelf al eens bewust heeft verwond zonder de intentie om zelfmoord te plegen. Nooit namen zo veel jongeren antidepressiva.

Zeer binnenkort breng ik een boekje uit hoe ouders kunnen omgaan met agressie bij hun kind(eren) en hoe jongeren die zichzelf verwonden of met depressie of suïcidale gedachten kampen ondersteund kunnen worden. Schrijf je in op de nieuwsbrief om op de hoogte te blijven!