Blog

Ditjes en datjes...

Over hoe opvoeden vandaag òòk kan!

De babyblues?

Laatst schreef ik een tekst over postnatale furie. Wat dan met postnatale depressie?

 

“De babyblues...” wordt nogal eens gezegd. Een baby vraagt veel zorg en de rol van moederlief is plots ontzettend veranderd. Geen wonder dat vele vrouwen huilbuien hebben, prikkelbaar zijn, zich nerveus voelen en slaapproblemen ontwikkelen. Toch?

 Flickr Creative Commons, foto van Salim Fadhley

Flickr Creative Commons, foto van Salim Fadhley

 

We vinden “huiluurtjes” of “huildagen” bij mama's al even evident als bij baby's zelf (3x3 is het "huidige toegelaten schema" voor baby's, remember?). Bij mama's beginnen de huildagen meestal in de derde tot tiende dag na de bevalling.

 

Als antropologe steek ik ook graag eens mijn licht op in andere samenlevingen. Het “normale” wordt dan even doorbroken, want de “babyblues” blijkt zeker geen “natuurlijk gegeven”. Eerder, het lijkt vrij uniek!

 

We zijn intussen gaan erkennen dat geboortes voor baby's traumatiserend kunnen zijn. Wat minder erkend wordt is dat moeder en kind reeds van bij de geboorte een communicerende twee-eenheid zijn. De geboorte is deel van een proces waarbij deze communicatie plots wordt geïntensiveerd. Wel om goede redenen.

 

And never again in life, perhaps not even in death, will intelligence have to make such an extreme and sudden movement, adaptation, and learning, in so short a time as that involved in being born into this world.” (Joseph Chilton Pearce, Magical Birth)

 

Zowel moeder als kind kunnen rekenen op krachtige biologische intuïties die dit proces in goede banen leiden. Tenminste, wanneer hiervoor ruimte wordt gelaten.

 

Geboortes kunnen voor moeders traumatiserend zijn, net zoals dat risico er is voor baby's. Bovendien opereren ziekenhuis vanuit de assumptie dat de biologische intuïties van moeder en kind eigenlijk niet betrouwbaar zijn. Hoewel in sommige gevallen interventies hartstikke nodig zijn, blijkt uit massa's onderzoek hoe schadelijk het kan zijn om trauma-interventies algemeen te gaan toepassen. Inderdaad… Het kan van een geboorte een traumatische ervaring maken voor kind én moeder. (Meer lezen kan je bijvoorbeeld hier, hier en hier)

 

Wat zijn nu de kenmerken van een postnataal trauma eerder dan van een postnatale depressie?

 

– Het trauma wordt soms pas na een paar dagen van “shock” echt “gevoeld” (huilbuien)

– Er was vaak sprake van een plotse wending in de manier waarop de geboorte plaats vond (spoedkeizersnede of een kind dat plots bij de mama werd weggenomen zonder dat zij hierop voorbereid was*)

P.S. Voorbereid ben je nooit op wat je intuïtie je ingeeft als nieuwe moeder. Men zou dus op het moment zelf – na de geboorte en voor de baby wordt weggenomen - de mama hierover moeten aanspreken. Wat zeg ik? Toestemming vragen.

– De mama ervaarde geen controle te hebben in de situatie; ze voelde zich machteloos (dit is hoe je een mamatijger aan het huilen krijgt!)

– Wat gebeurde ging in tegen de biologische intuïties van de mama

– De diepere waarden van de moeder, haar diepste wens werd geschaad (in het Engels is er een woord dat echt weergeeft wat ik hier bedoel en het is “violated”)

 

Moeder en kind communiceren tijdens de geboorte op zeer subtiele niveaus die hechting faciliteren. Elke vorm van ruptuur in dit proces wordt gevoeld, zowel door de baby én ook door de mama. Zij kunnen dus allebei vormen van rouw ervaren wanneer ze de ervaring hebben dat dit proces werd doorbroken.

 

Gepaste zorg

Ik schrijf deze tekst niet om gelijk wie schuldgevoel aan te praten. Wél omdat moeders die een postnataal trauma ervaren op dit moment zelden tot niet geholpen worden. Omdat we geen onderscheid maken tussen een postnatale depressie en een traumatische ervaring blijft een gepaste therapie vaak uit.

 

Hoe herken je een trauma? Mensen die een traumatische ervaring achter de rug hebben zijn op dwangmatige wijze in de ban van de herinnering eraan. Gesprekken helpen weinig tot niet. Er is een gigantisch gevoel dat er iets groots is misgegaan - een algemeen gevoelen van overweldigd zijn. Wat dan nodig is, is een specifieke trauma-therapie zoals somatic experiencing of EMDR. Het feit dat mama's (en hulpverleners) hier niet over worden ingelicht, is pijnlijk precies omdat de noodzaak om een hechting op te bouwen niet op zich laat wachten. (Het lijkt alsof het zò "not done" is om ook maar iets te zeggen over het medische etablissement dat deze mogelijkheid zelfs niet in ons opkomt; nee, het mòet de baby zijn!). Voor een gezonde hechting blijken de eerste maanden van ontzettend groot belang. Een gezonde hechting is dan weer de basis voor het hele verdere “leertraject” van het kind. Dàt is dan weer cruciaal voor het hele reilen en zeilen van een gezonde samenleving. Moeders die kampen met een post-traumatisch stresssyndroom en die geen gepaste hulp krijgen kunnen gaan ervaren dat de "breuk" met hun kind steeds maar toeneemt. Het kan zijn dat ze bovenop het post-traumatisch stresssyndroom te maken krijgen met depressieve gevoelens. De vicieuze cirkel waarin ze verzeilen wordt steeds minder overzichtelijk.

 

Er is niets in de “biologische intuïties” dat ons niet heeft voorbereid op een ideale band tussen baby en kind. Dit is hetgeen ons "lichamelijk zijn" verwacht. Soms is het écht niet de komst van de baby die ons een blues bezorgd – ik zou zelfs zeggen, in het minimum van de gevallen – wél de praktijken (medisch bijvoorbeeld) die de flow tussen moeder en kind onderbreken op cruciale momenten. Afhankelijk van hoe sterk een moeder deze lichamelijke intuïties voelt en/of een breuk ervaart (denk maar - alleen als voorbeeld - aan de hoog-sensitieve persoon kunnen spoedprocedures en soms ook meer "courante interventies" haar welzijn verstoren. Soms omdat het echt nodig was, en soms ook niet (in het laatste geval kan er zelfs een groter risico zijn op post-traumatische stress syndroom omdat de moeder voelt dat haar "iets werd aangedaan wat niet nodig was"). Soms ervaren mama's een conflict dat te maken heeft met de manier waarop aan het moederschap cultureel wordt vorm gegeven. In onze cultuur is mama worden een beetje als in een “gat” duikelen, zonder veel boe of ba en zonder veel rituelen die haar gidsen door hààr hergeboortekanaal. Baby past niet echt in de hokjes...

 

In gevallen waar er sprake is van (medisch) trauma is een correcte nabehandeling van cruciaal belang.