Blog

Ditjes en datjes...

Over hoe opvoeden vandaag òòk kan!

2 cruciale vragen over opvoeding waar je niet over leest

Intussen is dé vraag over opvoeding niet langer: “wat bevordert het welzijn van kinderen?”

 

Alle onderzoek dat sinds de jaren '60 is gedaan is daar quasi unaniem over – dankzij het werk van Bowlby die het belang van een gezonde hechting in beeld bracht. Ja, dat is zo, ook al krijg je als ouder zo veel tegenstrijdige adviezen naar je hoofd geslingerd. De essentie van hetgeen het welzijn van kinderen bevordert gaat ver voorbij de specifieke “truukjes” en “kneepjes” van het vak (i.e. gedragstraining) waar ouders vandaag alles over kunnen lezen. De essentie gaat over wat een kind werkelijk nodig heeft om een gezonde hechting met zijn ouders op te bouwen. In onze cultuur passen we maar wat graag “tips en tricks” toe. Aan de essentie gaan we echter vaak voorbij. 

Ik zie twee vragen vandaag als cruciaal.

Niet de vraag hoe we onze kinderen dan wel zouden moeten opvoeden (de vraag die in de media echter de meeste aandacht krijgt)

Wél:

1: Hoe komt het dat we in onze samenleving het welzijn van kinderen geen primaire plaats geven bij de organisatie van onze instituties en onze dagelijkse dagschema's,

ook al kost dit de samenleving een pak aan financieel en sociaal kapitaal?

 

Wanneer ik een cursus geef bij opvoedend personeel krijg ik vaak de volgende vraag te horen:

“Een kind huilt de hele dag. Mijn werkgever vraagt om er niets van te zeggen zodat we geen klanten verliezen. Wat doe ik?”

Dit voorbeeld geeft goed aan wat ik hier wil zeggen.

Wat ik antwoord op zo'n vraag is:

“Als het welzijn van het kind op de eerste plaats kwam, zou je dan nog twijfels hebben over wat je best zou doen?”

 

De problemen die stemmen uit een vroege kindertijd komen vaak pas of ook in het volwassen leven tot uitdrukking. Nu we dit weten, kunnen we ons effectief buigen over de vraag hoeveel het een samenleving kost om zijn kinderen op de tweede plaats te zetten. Een samenleving boet in aan financieel en sociaal kapitaal – om nog maar te zwijgen van sociale cohesie.

 

Hoe komt het dat onze instituties straffen en belonen blijven aanmoedigen en toepassen, ondanks alle onderzoek dat de nefaste gevolgen daarvan in kaart brengt? Waarom is het ouderschapsverlof zo kort? Hoe komt het dat bij een ziekenhuisbevalling een baby courant nog steeds veel te vroeg van bij de moeder wordt weggenomen? Het wanneer en hoe van school en kinderopvang zegt meer over de economische belangen van ouders en die – op korte termijn althans – van de samenleving dan over de werkelijke noden van het kind.

 

 

2: We krijgen massa's te lezen over wat wél of niet goed zou zijn voor kinderen. Waar veel te weinig over geschreven wordt is over hoe je een situatie met je kind kan herstellen wanneer er iets is misgelopen.

 

Borstvoeding: wel of niet? In slaap laten huilen: ja of nee? Time-outs? Straffen: doen of niet doen?

Je lees allerlei artikels. Wel of niet. De discussie hierover is belangrijk begrijp mij niet verkeerd. Wel is er een groot hiaat in de opvoedingsmedia en wel het volgende:

 

Ouders lezen wel vaker (voelen dikwijls ook) dat ze iets hebben gedaan wat eigenlijk het welzijn van hun kind zou kunnen hebben geschaad. Of ze ervaren dat hun kind met iets zit, bijvoorbeeld door ongewild toedoen van de ouder. Ouders voelen naadloos aan wanneer hun relatie met hun kind een deuk heeft gekregen of wanneer hun kind een traumatische ervaring te verwerken heeft gehad. Ze lezen zelden meer dan “dat had je niet moeten doen” of “zo hàd je het moeten doen!” Geen wonder dat ouders in onze samenleving er zo hard op drukken dat artikels hen niet met de vinger mogen wijzen: “praat me geen schuldgevoel aan,” zo klinkt het. Immers, ouders worden zelden geholpen om met dit schuldgevoel aan de slag te gaan. Nochtans is dit precies cruciaal om wonden te gaan helen en om de band tussen ouders en hun kind te gaan herstellen.

 Jay, Flickr Creative Commons

Jay, Flickr Creative Commons

 

De perfecte ouder bestaat niet. Schuldgevoel ervaren is de eerste stap van een leerproces. Je kan de band met je kind herstellen. Deze band kan zelfs beter worden. Bovendien krijg je de kans om zelf ook heel wat bagage uit je verleden te bekijken en verwerken.

Het probleem is volgens mij dus niet dat ouders schuldgevoel ervaren. Het probleem is wél dat ouders niet voldoende ondersteund worden om dit schuldgevoel om te zetten in een leerproces. Ouders zitten dan snel vast in een vicieuze cirkel van zich schuldig voelen. Ze willen er eigenlijk zelfs niet aan denken dat ze misschien iets hebben gedaan dat hun kind heeft geschaad. Logisch, want wanneer er iets is misgegaan in de relatie met ons kind staan we vaak echt alleen als ouders. Ons schuldgevoel en onze pijn worden vaak niet gehoord ("je beeldt je wat in"). Andere ouders ervaren dan weer dat ze de vinger gewezen worden door de directie van de school, andere ouders, noem maar op. Zelden krijgen ze de ondersteuning die nodig is om hun basisvertrouwen terug te vinden dat o zo nodig is in de opvoeding. Met de woorden: "ja je kan de band met je kind herstellen." 

Zeker, een kind kan psychologische ondersteuning krijgen; een ouder ook. Waar ouders minder voor bij professionelen terecht kunnen is met de opvoedkundige vragen die ze in zo'n situaties ook dikwijls hebben, tenminste wanneer ze geen "probleemgezin" zijn dat aan een aantal standaardregels voldoet. Een vraag als: “Ik voel gewoon dat de moeilijkheden die mijn kind ervaart zo veel met mij te maken hebben. Ik weet niet hoe ik deze cirkel kan doorbreken.” “Hoe stop ik ermee mijn eigen bagage door te geven?” Zeker in de media wordt er met weinig woorden gerept over het eigenlijke diepere traject van ouderschap. 

Het zou een waardige cultuurwijziging zijn mochten we afzien van het beeld dat moeders elkaar moeten ondersteunen in de vorm van “oh, die van mij is ook lastig hoor” en dit omzetten in een “Dit voelt niet juist voor jou hé. Ik ben er voor je. Ik wil je schuldgevoel niet wegduwen. Laat ons er eens bij gaan zitten. Wat vertelt het jou? Zullen we samen op zoek gaan naar wat je anders kan doen zodat je gewoon weer blij bent thuis?”

Overigens, ik heb het hier niet over je kind wel eens met te kleine schoenen laten rondlopen waar we in de media dan weer wél over horen. Ik heb het over grotere patronen waarvan ouders kunnen voelen dat ze ze verder zetten. Hoe ga ik om met mijn kind? Wat vind ik werkelijk lastig? Werd ik zelf overbeschermd en heb ik nu de neiging om mijn kind te weinig te beschermen? Voel ik me telkens geïrriteerd wanneer mijn kind boos wordt? Wat vertelt dit over mijn leven? Heb ik moeite om "nee" te zeggen tegen hulpverleners wanneer ik eigenlijk weet dat ze voorbij de grenzen van mijn kind gaan? Enzovoort.

Kinderen waarvan de ouders niet voorbij een schuldgevoel kijken voelen zich vaak miskend: aan het eigenlijke probleem wordt niet geraakt. De weerstand bij de ouder is te groot. De ouder wilt de pijn niet voelen dat het zijn kind schade zou kunnen hebben berokkend. Begrijpelijk - want net zoals de liefde voor onze kinderen één is die we vaak nooit eerder in ons leven hebben gevoeld, is de keerzijde dat we ook pijn met zoveel intensiteit ervaren. Toch maakt deze bewapening de relatie van de ouders met hun kinderen vaak alleen nog maar erger en erger. Tot de situatie gaat escaleren. Om geen stenen muren rond zichzelf te gaan bouwen, hebben kinderen het nodig om kwetsbaarheid van significante anderen in hun omgeving te ervaren. Zowel het defensief weglopen van onze menselijkheid als ouder door verdringing ("stop met me schuldig te doen voelen!" of "ik voel me er naar bij maar het is niets hoor!" - ps: zoals het laatste zijn we vaak ook werkelijk opgevoed: "je huilt maar het is niets hoor!") als door perfectionisme zorgen ervoor dat een kind zich niet werkelijk kan tonen als wie hij of zij is; dat waar hij of zij mee zit niet werkelijk gezien kan worden. Wat binnen blijft, gaat koken. Tot het vat overloopt.

 

De intensiteit van de pijn die we ervaren betekent echter nog iets meer. Misschien probeer je al heel je leven vrede te krijgen met een proces uit jouw verleden; een proces uit jouw kindertijd. Je leerde veel, maar opgelost? Nee, dat is het niet. De motivatie die opduikt wanneer we de pijn van onze eigen patronen ervaren in relatie tot onze kinderen is de meest krachtige motor van verandering die je je kan inbeelden. Liefde en pijn komen samen en dat... Dàt is een element dat werkelijk de spelkaarten van je eigen leven door elkaar kan halen. 

Ouders worden niet voldoende ondersteund om bij een ruptuur met hun kind in een leerproces te stappen en om de vruchten van dit leerproces terug te investeren in hun eigen leven én in de relatie met hun kinderen – iets wat de opvoeding leuker en gemakkelijker maakt. Iets wat kinderen échte weerbaarheid (i.e. geen weerbaarheid door zich af te sluiten) brengt. Iets waar iedereen gewoon rijker van wordt.

 

“Het is zo belangrijk dat je kind veilig gehecht is. Dit zijn de basisregels.” Je leest het ongelofelijk veel. Ok, maar waar kan de ouder terecht die ervaart dat zijn kind niet veilig gehecht is? Google dat eens en je merkt… Bijna nergens.

 

Er zijn echter zo veel dingen die kunnen fout lopen:

Misschien reageerde een kind niet zo fijn op de komst van een broertje of zusje. Misschien kreeg een mama een burn-out en ontwikkelde een kind angsten tijdens die periode. Misschien voelde een ouder zich langdurig geïrriteerd met het kind, begreep ze zelf niet waarom, en merkt ze dat deze periode de relatie met haar kind schade heeft toegebracht. Misschien was er een scheiding waar het kind moeite mee heeft. Of heeft het kind zich om een andere reden afgesloten van de relatie. Misschien wilt het kind niets meer met de ouders te maken hebben nu hij of zij naar school gaat. Misschien voelt een ouder die abortus heeft overwogen intuïtief aan dat haar kind hier nog gevolgen van draagt. Misschien voelt een ouder aan dat al die strijd om eten eigenlijk over meer gaat dan over eten alleen. Misschien is er wrevel tussen ouder en kind om een andere reden.

In elk van deze gevallen is er een verhaal van de ouder én een verhaal van het kind én een verhaal van de relatie tussen beide. Het is dan ook belangrijk om alle drie de perspectieven mee op te nemen in een traject.

 

Er zijn zo veel dingen die onze relatie met onze kinderen tijdelijk kunnen verstoren dat het werkelijk al te gek is dat we ouders zo weinig vertellen over hoe ze met situaties van ruptuur kunnen omgaan; hoe ze het vertrouwen van hun kinderen kunnen herstellen. Er wordt hen zelfs – buiten de besloten deuren van een therapeutische of coachende ruimte - vaak helemaal niet verteld dat deze situatie te herstellen valt. Ouders voelen zich dan ook vaak machteloos wanneer ze merken dat hun kind van hen weg beweegt of wanneer een situatie escaleert. Dan begint vaak de mallemolen: nog meer onderzoeken voor het kind, sancties op school, een andere school dan maar, minder “buiten komen” met de kinderen, verhuizen misschien zelfs. Wat we voor ouders kunnen doen is niet al die artikels over opvoeding verbergen waarbij een ouder zich wel eens schuldig zou kunnen voelen. Een ouder die zich schuldig voelt wordt door die artikels aangesproken omdat… hij zich reeds schuldig voelt. Of hij nu een artikel leest over borstvoeding, of een andere mama de borst ziet geven, de kans is groot dat er een "pijnplek" die er reeds was wordt aangesproken. Wat we voor ouders kunnen doen is er voor hen zijn wanneer er iets "niet lekker zit" voor die ouder, voor dat kind, in hun relatie. Wanneer ze zich bedrogen voelen (ja, ook door de informatie die ze gaandeweg van "hulpverleners" kregen) Wat we werkelijk kunnen doen is hen ondersteunen in het proces naar herstel. Niet doen alsof er niets is gebeurd (en alsof hun diepe intuïtie dus niet klopt) maar het stigma weghalen wanneer er iets is misgegaan. Dat betekent: hen niet de vinger wijzen en hun proces ook niet bagatelliseren. Hen toelaten om te leren, te transformeren - mét anderen die aan hun zijde staan.

 

Wat ouders zo vaak vragen is: “Er is iets misgelopen en ik voel me daar niet fijn bij. Ik weet niet wat gedaan… Komt dit wel nog goed? En hoe dan?” Dàt is precies de ondersteuning die een opvoedingscoach biedt. 

 

 

Karen De Looze is opvoedingscoach bij Opvoeden Vanuit Verbinding. Contacteer Karen.