Blog

Ditjes en datjes...

Over hoe opvoeden vandaag òòk kan!

Wat als je kind onveilig gehecht is?

 

30 tot 40% van kinderen zijn onveilig gehecht, lees je wel eens. Wat als je merkt dat je kind onveilig gehecht is? Wat doe je dan?

 

Mensen die onveilig gehecht zijn kunnen dit – met enig geluk – herstellen in (een langdurige) relatie met een psychotherapeut - hoewel volwassenen met een onveilige hechting net vaak vroegtijdig een therapie stopzetten. Soms hebben ze het geluk om als volwassene in een relatie te zijn met iemand die veilig gehecht is; iemand bij wie ze een veilige hechting kunnen verwerven – hoewel mensen met een onveilige hechting vaak net iemand uitzoeken die ook onveilig gehecht is.

 

Over het algemeen wordt gesproken over vier vormen van hechting: een gezonde hechting, een afwerende hechting, een vermijdende hechting en een gedesorganiseerde hechting. Die vormen van hechting zeggen iets over “hoe een kind is”. In zekere zin klopt dit: een kind zal gedurende de eerste drie jaar van zijn of haar leven tot een “basispatroon” komen dat als blauwdruk fungeert van hoe een kind zich opstelt in relatie tot anderen. Hechting zegt bij kinderen echter vooral iets over de relatie van een kind met zijn of haar ouders. Zo'n relatie is onderhevig aan fluctuaties. Er zijn heel wat “paden” die een veilige hechting kunnen verstoren. Vaak omdat – uitgelokt door één of andere situatie of “zomaar” – de ouder zich ook onveilig voelt.

 

Wat als je merkt dat je kind eigenschappen heeft die duiden op een onveilige hechting? Met pijn toekijken of je kind die therapeut of liefde vindt die de balans kan herstellen?

 

Even van perspectief wisselen kan helpen. Wat als – zoals hierboven geopperd – hechting niet (alleen) een “vaste eigenschap” is van een kind, maar een eigenschap van relatie – en dus, een eigenschap in beweging? Wat als je als ouder ook (mee) kan werken aan herstel? Aan een – alsnog – veilige hechting voor je kind? Wat als je in dit proces ook je eigen hechting scherp kan krijgen?

 

Ideaal toch, niet? Immers, je kind is hoe dan ook nog in relatie tot jou en zal dat ook nog wel even blijven. Het aspect langdurigheid dat zo nodig is om van een veilige hechting alsnog te verwerven is hier, op enkele uitzonderingen na, gegarandeerd - hetgeen niet noodzakelijk zo is bij psychotherapie of een romantische relatie van een volwassene.

 

Een zoektocht op het internet naar wat je als ouder kan doen levert vaak niet zo veel op. Zeker, je kan je gedrag, je opvoedingsstrategie, wijzigen – daar bestaan boeken genoeg over – maar hoe draagt dit bij tot een verandering in de structuur van je relatie met je kind?

 

Het ding is dat een onveilige hechting vaak niet in eerste instantie gaat over het gedrag van ouders – wat ze wel of niet doen of zeggen. Let wel, dit is nochtans van cruciaal belang. Toch is een meer essentiële factor hoe de ouders zich energetisch voelen naar hun kind toe. Voelen ze liefde? Voelt die liefde eerder voor een stuk afgesloten? Voelen ze zich gewoon te droevig om met hun kind bezig te zijn? Een ouder kan gerust op alle driftbuien van zijn of haar kind reageren met rustige slagzinnen, en toch – in lichaamstaal – afwijzing meegeven. Het is vaak de discrepantie tussen wat gezegd wordt door de ouders en de boodschappen die kinderen lichamelijk “voelen” van de ouders – iets waar we ons als ouders vaak niet van bewust zijn – die bijdraagt aan een onveilige hechtingsrelatie. Zijn we ons als ouders wél bewust van die discrepantie, dan is het niet altijd duidelijk wat we precies kunnen doen om de kloof te dichten.

 

De hechtingsrelatie helen vereist dan ook om eerst even te gaan kijken welk obstakel ervoor zorgt dat de liefde van de ouder niet vrij stroomt in de richting van zijn of haar kind. Mogelijke oorzaken zijn: depressie, post-traumatische stress, conflict met de partner, een bepaalde angst die samengaat met een oordeel over het gedrag van het kind, enzovoort. Helen is alle tools aan boord brengen om de deur van de liefde weer helemaal open te zetten. Vaak betekent dit eerst: de deur van de liefde naar jezelf weer helemaal open zetten. Dat toont aan hoe helend dit proces kan zijn, ook voor ons als ouders. Tegelijk is het een verdomd lastige klus. Je hoort het wel eens “je gevoelens kan je niet veranderen”. Ook hoor je “voor de liefde kies je.” Ik geloof in het laatste, én het kan een heel zware klus zijn om gevoelens die “vast zitten” los te weken. Daar komt een pak graafwerk bij kijken.

 

De hechtingsrelatie met je kind herstellen vereist ook dat je anders naar je kind gaat kijken, en er nù voor kiest om je kind te vertrouwen. Vertrouw dat je kind weet wat het nodig heeft, ook om te helen. Heeft het kind er nood aan om zich als een baby verzorgd te weten – “ik ben pasgeboren!” – stem er dan volmondig mee in. We voelen ons als ouders vaak beschaamd wanneer ons kind “hervalt” in gedrag dat het eigenlijk is uitgegroeid (of uitgegroeid 'hoort' te zijn). Bekijk het even anders: regressie is een kans om een wonde dat in een eerder stadium werd opgelopen te helen. Natuurlijk is het hierbij belangrijk dat we samen met ons kind onderscheiden waar we hervallen in een oud patroon en waar we een nieuwe impuls geven aan onze relatie met ons kind.

 

De hechtingsrelatie met je kind herstellen en een nieuw interactiepatroon aanmoedigen tussen jou en je kind vereist dat jij als ouder het roer in handen hebt. Jij weet wat belangrijk is voor jou in het leven – een goede relatie met je kind – en dat komt voor jou op de eerste plaats. In die zekerheid kan je kind geleidelijk aan rust vinden (Een kind dat geleerd heeft dat het niet veilig is om zijn emoties te uiten bij zijn ouders zal deze immers niet zomaar aan zijn ouders toevertrouwen nu de ouder klaar is. Het vergt heel wat openheid en tijd om je kind uit te nodigen om mee te stappen in een nieuw interactiepatroon met jou als ouder.) Weet dat je als ouder bezig bent met het aanleggen van een nieuwe spoorweg: niet alleen maak je een nieuwe verbinding met je zoon of dochter, je maakt al doende ook nieuwe banen vrij in de hersenchemie van je kind. Je legt nieuwe verbindingen in het brein van je kind die hem of haar toelaten om een veilige hechting te ervaren. Dit betekent dat je het geduld zal moeten opbrengen om oude sporen uit te breken, rustig zal moeten toekijken naar een ondergrond die er alleen maar ontzettend chaotisch uitziet, en met discipline nieuwe sporen zal moeten leggen.

 

In een ver verleden nam ik – in het kader van een doctoraatsstudie – twee jaar lang interviews af van mensen die op het punt stonden te overlijden. Wat hen het meeste bezig hield was de relatie die ze hadden met hun kinderen. We leven in een wereld waarin er zo veel afleiding is; waarin het ons vaak aan tijd ontbreekt om tot bij het essentiële te komen. Een vreugdevolle, fijne, warme en liefdevolle band hebben met je kinderen – erin kunnen vertrouwen dat ze het goed stellen in de wereld, ook wanneer je niet toekijkt – is van zo'n cruciaal belang. Het spreekt voor zich, ook voor je kinderen!