Blog

Ditjes en datjes...

Over hoe opvoeden vandaag òòk kan!

Opvoeden is geen machtsstrijd

Opvoeden zonder machtsstrijd. Heel wat ouders vandaag staan er voor open. We proberen creatief patronen van ‘welles-nietes’, ‘actie-reactie’ te slim af te zijn. We trachten zelfzeker ons kind te leiden, en we bekijken de zaak ook vanuit het perspectief van het kind. En toch komen we soms vast te zitten.

Vanuit vertrouwen

Het is ongelofelijk hoe je telkens meer nuances kan ontdekken van de machtsstrijd zoals deze zich ontvouwt in de relatie met onze kinderen. Vaak begon die machtsstrijd al een hele poos voor we er ons van bewust werden; op een ontzettend subtiel niveau. Soms vraag ik aan mijn dochter “wil je je pamper aandoen?” maar is mijn energetische houding eigenlijk één die de vraag al beantwoord: ìk heb eigenlijk nodig dat ze hem aandoet (we moeten ergens heen). Het antwoord op deze vraag is in dit geval vaak “nee” – immers, mijn vraag kwam al vanuit een impliciete strijd, waarbij ik niet openlijk weergaf wat ik eigenlijk van haar wou op dat moment. Mijn dochter kan dan het gevoel krijgen dat ik haar eigenlijk niet vertrouw.

Het kan ook anders lopen: mijn dochter kuist graag op als ze water heeft gemorst, en ze doet dat graag uit zichzelf. Als ze water morst en ik vraag haar: “wil je het opruimen?” gaat het gegarandeerd minder vlot. Ergens onder mijn vraag zit de veronderstelling dat mijn dochter het niet zal doen als ik het niet vraag en daar reageert ze op. Stel je voor dat iemand je telkens na het eten zegt “zorg je er wel voor dat je de tafel afruimt?” – je gaat inderdaad opnieuw denken dat die persoon je niet vertrouwt.

Of nog, we hebben als ouders begrepen dat het interessant kan zijn het probleemoplossend vermogen van onze kinderen aan te spreken bij conflict. Het vergt dan heel wat inzicht van de ouder om er voor te zorgen dat hij of zij ook werkelijk een houding heeft die het mogelijk maakt de situatie open te bevragen. Ik hoor vaak moeders of vaders met geïrriteerde stem vragen “goed, hoe lossen we dit nu op?!?” – waarbij het geïrriteerd zijn het moment eigenlijk alweer stuurt en een eigenlijke oplossing van het conflict vanuit de autonomie van de kinderen wordt uitgesloten.

En het kan misschien zelfs nog subtieler. Vandaag gaf iemand mijn dochter een compliment omdat ze “goed gezind” was; “altijd in een goede bui”. Ik had plots een flashback naar mijn eigen jeugd. Telkens me dit gezegd werd, had ik het gevoel dat ik niet mocht voelen wat ik voelde – dat iemand anders me daarin manipuleerde – dat ik ‘niet goed’ zou zijn als ik een dag minder goed gezind was. Op dat moment besefte ik plots dat ik jarenlang een ‘slecht humeur’ had ingezet als onderdeel van zo’n machtsstrijd met mijn eigen ouders. Wanneer ik werd beloond voor een goed humeur kwam er quasi automatisch een rebel in me naar boven “niemand hoeft me te vertellen hoe ik me moet voelen” en daaronder de nood “ik wil graag geaccepteerd worden zoals ik me authentiek voel.”

Kinderen voelen zich vaak ‘betrapt’ wanneer ze worden beloond voor iets wat voor hen evident is. Ze waren zich niet bewust van hun schoenen tot iemand zegt “wat een mooie schoenen” en ze gaan zich vragen stellen “zijn ze wel mooi?” Zeg aan een kind “je bent goedgezind” en het evidente, het onschuldige van de bui of van het humeur is doorbroken.

Straffen en belonen

De strategieën die ouders in onze cultuur vaak aangeraden worden (straffen, belonen) hebben vaak als resultaat dat een kind zich niet geaccepteerd voelt zoals hij of zij is, dat hij of zij subtiel voelt dat hij in essentie als ‘slecht’ wordt gezien, want hij/zij moet constant aangemoedigd of ‘gecorrigeerd’ worden om het ‘goede’ te doen (dat zelf niet in vraag wordt gesteld). Dìt is het ‘heetst’ van de strijd. In subtielere vorm voelt ook het wegredeneren van de gevoelens van een kind zo aan (“je moet nu eenmaal naar school” betekent dan zoveel als “ik kan niet accepteren dat je me nu vertelt dat je niet graag naar school gaat”) of het overnemen van de verantwoordelijkheid of de wil van onze kinderen (“zeg nu maar dit tegen die of die” betekent dan zo veel als “ik vertrouw jou niet om hier zelf over te oordelen”).

Nu kan je denken “ik ben toch ook beloond en gestraft, en ben er toch goed vanaf gekomen?” Dan vertel ik er meteen bij hoezeer psychologen blijven aanhalen dat het primaire van hun rol er eigenlijk in bestaat te luisteren naar volwassenen op zo’n manier dat zij eindelijk – vaak voor het eerst in hun leven – ervaren dat zij beluisterd worden zonder veroordeeld te worden; dat iemand hen onvoorwaardelijk accepteert, mét hun verhaal. Of laat ik een ander voorbeeld aanhalen: velen van ons werken een hele reeks overuren, niet omdat het ons diep vanbinnen vervult of zelfs omdat het – als we er bij stil zouden staan – onze prioriteit is in het leven, maar omdat we ons ‘niet goed genoeg’ voelen als we het niet zouden doen; omdat we angstig zijn er niet bij te zullen horen. We hebben geleerd dat we enkel ‘acceptabel’ zijn als we hard werken.

Een nieuwe kans

De zoektocht naar een manier van omgaan met je kind zodat hij of zij zich erkend en geaccepteerd voelt omdat zij/hij bestaat is een heldentocht door je eigen ervaringen van je niet-geaccepteerd en/of erkend voelen in je kindertijd. Het is een tweede kans, om jezelf voluit te erkennen en accepteren, op dezelfde manier dat je er wilt zijn voor je kinderen. Het vraagt moed om stil te staan bij wat er zich subtiel in je afspeelt wanneer je met je kind in een machsstrijd terecht gekomen bent en om ook als ouder het innerlijke werk te doen waartoe de situatie je uitnodigt. “Waarom zeg ik niet gewoon dat ik wil dat mijn dochter een pamper aandoet? Waarom voel ik me angstig dat ze het dan niet zal doen?” of “Waarom ben ik zo geïrriteerd op dit moment? Voel ik dat ik de situatie niet onder controle heb? Waarom wil ik de situatie zo graag controleren? Is dit wel mijn verantwoordelijkheid?”

Het is hier dat bewust ouderschap zo’n vruchtbare grond biedt voor het (her)ontdekken van jezelf. Het is een ideale opening voor levenscoaching, waarvan de vruchten niet alleen doorsijpelen naar je relatie met je kinderen, maar ook die met je levenspartner, je eigen ouders, je vrienden en vriendinnen, je baas, je relatie met je werk en de manier waarop je in het leven staat.

Laat je raken – door het heetst van de strijd.

 

Karen De Looze is opvoedingscoach bij Opvoeden Vanuit Verbinding. Stuur gerust een email naar blijgehecht@gmail.com of volg Opvoeden Vanuit Verbinding op Facebook!