Blog

Ditjes en datjes...

Over hoe opvoeden vandaag òòk kan!

Babyboekjes: "bal", "hond", "bij"!

Er zijn heel wat dingen die ik "bevreemdend" vind aan babyspeelgoed vandaag. Niet alleen zijn heel wat “must-haves” voor babylief op zijn zachtst gezegd onnodig. Vaak zijn ze zelfs storend voor de ontwikkeling van een kind. Er rijzen bij mij nog wel meer vragen, zoals over het gebruik van merknamen op/bij speelgoed voor kinderen nog voor ze een jaar oud zijn, de veiligheid van de materialen waaruit speelgoed gemaakt is, enzovoort.

“Babylectuur” vind ik ook best wel gek. Iedereen kent ze wel, “de boekjes”. Ze bestaan over “dieren”, “voertuigen”, “rode dingen”, “oranje dingen”, "bruine dingen", … De bibliotheken liggen er vol van. Stuk voor stuk presenteren ze het volgende: een plaatje en een naam erbij. Soms kan baby er ook aan voelen, dat is dan mooi meegenomen.

Waarom ik van deze boekjes - of althans van hun alomtegenwoordigheid – niet zo'n fan ben?

Kinderen hebben een gigantisch - en flexibel - vermogen om te leren, zeker in de eerste levensjaren. Vaak geven ze pas later actief uitdrukking aan al datgene wat ze in hun eerste levensmaanden en tijdens hun eerste levensjaar geabsorbeerd hebben. Je kan er van op aan: baby's nemen constant de wereld in zich op. Denk even aan hoe een kind een taal leert. Hij of zij hoort in zijn omgeving mensen praten. Complexer dan hij of zij zijn eerste conversaties zal voeren. En toch heeft een kind het gevoel voor complexe grammatica al van bij het begin mee. Meer nog, een kind kan – nog voor hij of zij zelf gaat praten - de grammatica van één taal van die van een andere taal onderscheiden. Ook zo voor subtiele verschillen in toon en andere aspecten die verschillen van taal tot taal. Een kind kan op jonge leeftijd zelfs vlot twee talen in zich opnemen, zò dat ze op latere leeftijd allebei "moedertaal" zullen zijn.

De kinderboekjes – prentje en woordje – onderschatten aanzienlijk de capaciteit van kinderen om op jonge leeftijd complexiteit te absorberen, verhalen in hun globaliteit te vatten – zélfs wanneer het kind zelf nog niet praat. Ze onderschatten ook hoe belangrijk het is voor een kind om aan die complexiteit blootgesteld te worden. Boeken die kinderen op latere leeftijd wel voorgeschoteld krijgen zitten vol kleurnuances, tonaliteiten, subtiele verschillen in relaties, ... Dit is ontzettend belangrijk voor kinderen om verbanden te zien, relaties te ontdekken, een genuanceerd wereldbeeld op te bouwen. We wachten beter niet om dit aspect te belichten voor kinderen. Het selecteren van deelaspecten van de realiteit voor de jongsten is artificieel. Vaak wil men hen een “head start” geven om te gaan praten en leren. Ik betwijfel sterk of kinderen er wel zo van gaan "koplopen".

Net in die eerste levensfase zijn kinderen zowel gericht op “breedte” als op “diepte”. Telkens artificieel focussen op deelobjecten vermindert het gevoel van een kind voor “breedte”. We kunnen ons bovendien vragen stellen bij het schema dat we als uitgangspunt inprenten in onze kinderen; een schema dat in de eerste plaats draait om allerhande individuele objecten. Slechts af en toe worden ze met elkaar in verband gebracht. Onderzoek toont aan hoe moeilijk het is om zo'n eerste schema nog te wijzigen, als dat al mogelijk is. Vaker is het zo dat zo'n eerste schema een mens een heel leven lang blijft beïnvloeden. Hoe veel andere schema's ook worden aangeleerd, het blijft voor de meesten “het meest intuïtieve wereldbeeld.” Van jongsaf aan geven we zo een objectgerichte, individualistische kleur mee aan het leven van een kind. 

Wat dan wel? Zelf lees ik mijn dochter heel vaak boeken voor die voor oudere kinderen zijn bedoeld. Natuurlijk maken we er ons eigen verhaal van (net zoals "een meisje" in Het Fluisterboek). Maar hé, het is een verhaal – geen verzameling “dingen” - en het zelf opmaken voedt dan weer onze creativiteit! Onze, want ik sta ervan versteld wat dit proces van verhalen verzinnen - eerder dan ze constant voorgeschoteld te krijgen - met mij en mijn geest doet. Zeker, af en toe zoomen we eens in, gaan we naar de objecten, bekijken we iets in detail. Ik zorg er echter voor dat deze boeken niet het uitgangspunt zijn. Ik kies voor boeken vol relaties, vol nuances, vol schakeringen.